KLEURENBLIND

Rosita Havekes (Personeelbeleid nr. 3 2004)

De politiek gilt moord en brand over allochtonen die niet geïntegreerd zouden zijn. Huiverend kijken zij naar het oosten, bang voor hordes Polen en Bulgaren die de arbeidsmarkt extra onder druk zouden zetten. Maar wie er echt mee te maken hebben, zijn p&o'ers. Zij moeten de vrede bewaren op multiculturele werkvloeren.'Je ziet vaak dat allochtonen het heel goed doen in organisaties als de Belastingdienst.'

Ooit leek de maatschappelijke discussie over integratie uitgewoed. Surinamers, Antillianen, Turken en ook steeds meer Marokkanen leken na talloze taalcursussen hun draai op de Nederlandse arbeidsmarkt te hebben gevonden.P&&o'ers en managers begrepen ook hoe zij met interculturele verschillen moesten omgaan. Maar sinds een jaar zijn allochtonen opeens weer hot op de agenda van p&o'ers. Het gaat over asielzoekers die werk zoeken, Oost-Europeanen die zich aandienen op de arbeidsmarkt en werkzoekenden van nationaliteiten waar we tot voor kort alleen in de krant over lazen, zoals Irakezen, Iraniërs en Ghanezen.

Analfabeet

Die terugkeer van een oud thema valt samen met de maatschappelijke discussie over integratie van allochtonen. Integratie gelukt, rapporteerde de Kamer-commissie Blok in januari. Integratie mislukt, riepen tal van politici. P&o laat zich niet onbetuigd in deze discussie. Zij heeft haar handen vol aan de multi­culturele werkvloer die in veel organisaties is ontstaan. En het ziet er ook naar uit dat zich de komende jaren steeds meer buitenlanders zullen aandienen. Ook al omdat de overheid op termijn er niet aan ontkomt om hoog opgeleide buitenlanders toe te laten vanwege personele tekorten in eigen land.

Op de werkvloer blijkt de omgang met andere culturen lang niet altijd val een leien dakje te gaan. Hoewel er nog steeds fanatiek geadverteerd word voor allochtone medewerkers en bedrijven nog steeds naarstig op zoek zijn naar een personeelsbestand als 'afspiegeling van de samenleving', worstelt p&o met de gevolgen ervan.'Zoals vrouwen die op sollicitatiegesprek komen en hun man meenemen: vertelt Margreet Broersma, hoofd p&o van thuiszorgorganisatie De Omring in Hoorn. 'Dat kán gewoon niet. Die man verzoeken we dan buiten te wachten, maar dat is best lastig.' Of een Somalische vrouw die nog in haar proeftijd analfabeet blijkt te zijn. 'Een onwerkbare situatie; zegt Broersma resoluut.

Er bestaat een discrepantie tussen de persoonlijke perceptie van de allochtone medewerker en de rest van de organisatie, inclusief de p&o’er

Ook blijken ogenschijnlijk duidelijke regels als op tijd op het werk verschijnen lang niet voor iedereen hetzelfde te betekenen. 'Wij gaan dan altijd met deze medewerkers in gesprek en luisteren naar de achtergrond: legt Broersma uit. 'Het is lang niet altijd onwil. We willen ze in ieder geval duidelijkheid bieden en ze tegelijkertijd wijzen op hun verantwoordelijkheden.' En als het niet gaat? 'Dan nemen we afscheid nemen, hoe pijnlijk dat soms ook is.'

Onrust

De Omring is één van die organisaties die alles in het werk heeft gesteld om voornamelijk laagopgeleide Antillianen, Vietnamezen, Turken en Marokkanen en anderen uit alle mogelijke windstreken in dienst te nemen. Sinds midden jaren negentig is de instroom van allochtonen op de arbeidsmarkt, mede onder druk van de lage werkloosheid, goed op gang gekomen. Tot die tijd waren allochtonen voor P&O nauwelijks een thema. Hun aandeel was gering en gaf zelden onrust. ‘Die eerste generatie in de jaren zeventig en tachtig, waarvan voorzien werd dat ze terug zouden keren naar hun land van herkomst, waren laaggeschoolde arbeiders. Als ze op de werkvloed niet functioneerden was er altijd de Ww of de Wao nog. De p&o'er had eigenlijk weinig omkijken naar dit Sociale Dienst-probleem’: aldus Baudouin Knaapen, projectmanager en trainer bij Multiple Choice, een bureau dat gespecialiseerd is in multiculturele vraagstukken.'Maar de tweede en derde generatie allochtonen van de jaren negentig is aanzienlijk mondiger, kennen hun rechten en stellen eisen. Deze mensen houden er vaak andere normen en waarden op na, wat botst met die van Nederlanders. En vergeet de verzakelijking van p&o niet. P&o wordt nu afgerekend op ziekteverzuim, dus moet je óók met deze mensen in gesprek.'

Knaapen schrijft de problemen die een beperkte groep allochtone werknemers veroorzaakt toe aan een mix van een andere culturele achtergrond en taalachterstand, waardoor veel miscommunicatie ontstaat. Inzicht in de culturele achtergrond van allochtone medewerkers is voor p&o'ers dan ook van onschatbare waarde, vindt Knaapen.'P&o'ers zijn onvoldoende toegerust om met deze mensen te communiceren, ze weten bij conflicten niet wat ze met ze aanmoeten.'

Wit

'Het vergt extra inspanning om deze mensen in het arbeidsproces te betrekken', erkent ook Broersma. Ondanks alle gewraakte instroom- en inburgeringscursussen spreken kaaskoppen en medelanders nog steeds niet dezelfde taal. De kwestie is inmiddels ook gesignaleerd door de Hogeschool van Amsterdam. Bij de studie Personeel en Arbeid staat sinds kort Martha Meerman voor de klas als lector gedifferentieerd hrm. Diversiteit in hrm-beleid zal, zo verwacht zij, de komende decennia hoog op de agenda komen te staan, al zien bedrijven dat zelf nog niet zo.'Zeventig procent van de organisaties is nog steeds wit. Veertien procent heeft vijf tot vijfentwintig procent allochtonen in dienst en is hier heel erg mee bezig.' Integratie van culturen op de werkplek zal dan ook structureel aangepakt moeten worden, al was het maar omdat juist de werkplek uitermate geschikt is voor de integratie van allochtonen in de samenleving.'ln het bedrijf leer je écht samenwerken: vervolgt Meerman.'P&o'ers en het p&o-beleid hebben daarin een essentiële taak te vervullen.' De aanstormende p&o'ers uit de stal van Meerman zullen dan ook goed beslagen ten ijs komen, maar p&o'ers die zich voor het eerst geconfronteerd zien met allochtone medewerkers zullen moeten omzien naar andere bijscholingsmogelijkheden.

'Zeventig procent van de organisaties is nog steeds

Veertien procent heeft vijf tot vijfentwintig

procent allochtonen in dienst en is hier heel era mee bezig.!

Keuze genoeg, want het aantal cursussen diversiteit management groeit gestaag.'Het onderwerp leeft enorm. Wij zien een grote toeloop bij onze workshops Interculturele communicatie die wij samen met opleidings­bureau Van den Broek & Partners organiseren: zegt Knaapen.'Er bestaat een discrepantie tussen de persoonlijke perceptie van de allochtone medewer­ker en de rest van de organisatie, inclusief de p&o'er;zegt hij. Zijn cursus moet dan ook inzicht bieden in cultuurverschillen,zodat communicatie en contact met allochtonen kan verbeteren. Ook Meerman juicht de opkom van dergelijke cursussen en workshops toe. In de reguliere p&a-opleidin( is er nog weinig aandacht voor het onderwerp, terwijl scholing en ervarh onmisbaar zijn.'Daarbij is het belangrijk dat p&o'ers daadwerkelijk met d mensen in contact komen. Want het moet niet bij kennis uit de boeken blijven', vindt Meerman.

Eieren

Broersma heeft haar medewerkers naar zo'n training gestuurd.'P&O'ers en lijnmanagers hebben een cursus intercultureel personeelsbeleid en communicatie gevolgd. Zo herkennen en erkennen ze problemen sneller.

Ook bij de Belastingdienst in Rotterdam zijn de leidinggevenden naar een cursus Interculturele communicatie gestuurd.'Hun eerste reactie was: Waarom moeten we daar naartoe?', vertelt Simon Buiser, p&o-adviseur.

Diversiteitbeleid is geen hot item en staat niet eens op de agenda van de Gemeentelijke Belastingdienst, terwijl maarliefst een vijfde van het personeelsbestand van niet-Hollandse komaf is.'Tot voor kort stond ik amper stil bij dit onderwerp' bekent Bulser.Nee, ik heb geen voorbeelden van lastige situaties in mijn huidige baan. Wel uit een vorige betrekking. Ik weet dus hoe moeilijk het is als je geen grip op iemand krijgt omdat je door een andere culturele achtergrond niet met elkaar communiceert en dus ook niets bewerkstelligt.' Daarom zijn de medewerkers uit voorzorg toch maar op cursus gestuurd.We willen ze bewust maken van mogelijke problemen in de communicatie met mensen van andere komaf. Bij ziekteverzuim vinden ze 'let al lastig genoeg te vragen naar oorzaken, laat staan bij mensen afkomtig uit een andere cultuur. Dan loop je helemaal op eieren. Je kunt zelfs medewerkers daarin betrekken, maar je moet uitkijken dat je niet iets

creëert dat er niet is.'

Structuur

Dat het bij de Rotterdamse Belastingdienst relatief vredig verloopt, hangt volgens sommigen samen met de aard van het werk en met het opleidingsniveau. De meeste medewerkers hebben minimaal een mbo-opleiding, terwijl het volgens Knaapen juist de lager opgeleide allochtonen zijn die problemen veroorzaken, omdat ze in de context van de Nederlandse samenleving minder goed om kunnen gaan met problemen in arbeid of opleiding. Meerman verklaart het succes van de Belastingdienst vooral uit de aard van let werk.'Je ziet vaak dat allochtonen het heel goed doen in organisaties als je Belastingdienst. Omdat het werk uit duidelijke taken bestaat waar deze groep makkelijk in te passen is. Vaak vinden ze een baan via hun netwerk, wat het hoge percentage allochtonen verklaart in sommige sectoren.'

De organisatie en de functie kunnen dus een belangrijke rol spelen in de arbeidsvrede op de gekleurde werkvloer.'Het is de arbeidssituatie, het aantal allochtonen dat je in je organisatie hebt en hoe ze benaderd worden of problemen zich voordoen; stelt Meerman. Een duidelijke structuur leidt tot minder moeilijkheden.'En hbo- en universitair geschoolde allochtonen zie ik die structuur zelf al passend maken; vult Knaapen aan.

De Rotterdamse Belastingdienst bewijst dat een interculturele werkvloer ook zonder al te veel kunstgrepen soepel kan opereren. En dan zijn allochtonen een waardevolle en kleurrijke aanvulling op het personeelsbestand. voorwaarde is wel dat personeelsbeleid erop afgestemd wordt en wordt gesteund door het management.'Zonder commitment van het management en die enthousiaste en deskundige p&o'er, komt er weinig van de grond; vertelt Meerman. Volgens haar maakt het een wezenlijk verschil of in het p&o-beleid verschillen tussen mensen als interessant en dus nastrevenswaardig, of juist als negatief worden gezien. Meerman trekt in dit verband de vergelijking met de emancipatie en arbeidsparticipatie van vrouwen.'Uiteindelijk leeft dat veel positiefs gebracht, terwijl we jaren geleden daar de grootst mogelijke moeite mee hadden. Vrouwen voegen iets toe en dat wordt nu onderkend.'

TERUG